Yurt dışında yaşarken Türkçe psikolojik destek almak

Yurt dışında yaşayan birçok kişi, bir noktada şunu fark ediyor: işini, alışverişini, resmî yazışmalarını gayet iyi yürüttüğü ikinci dilde, içini dökmek bambaşka bir şey. Destek almaya karar verdiğinde de ilk sorulardan biri bu oluyor: "Kendimi Türkçe anlatabileceğim biri var mı?" Bu yazıda anadilde konuşmanın neden önemli olduğunu, gurbette sık karşılaşılan duyguları, online görüşmenin pratikte nasıl işlediğini ve bu desteğin nerede bittiğini anlatmak istiyorum.

Anadilde konuşmak neden fark yaratıyor?

Duygular dile bağlı olarak öğrenilir. Çocukken korkuyu, utancı, sevinci, özlemi hangi kelimelerle adlandırdıysanız, o kelimeler hâlâ en doğrudan yolu açıyor. Sonradan öğrenilen bir dilde konuşurken birçok kişi kendini biraz dışarıdan izliyormuş gibi hissettiğini, doğru kelimeyi ararken asıl söylemek istediğinin kaybolduğunu anlatıyor.

Bu, dili iyi bilmemekle ilgili değil. Almancası ya da İngilizcesi çok iyi olan kişiler bile anneleriyle yaşadıkları bir tartışmayı, çocukluktan kalan bir anıyı ya da bir kaybın ağırlığını Türkçe anlatırken bambaşka bir yerden konuştuklarını fark ediyor. Bazı ifadelerin ise başka bir dilde karşılığı zaten yok: "içim daraldı", "gönlüm kırıldı", "hasret" gibi kelimeler çeviride bir şeylerini yitiriyor.

Yıllardır yurt dışında yaşayan birçok kişi de iki dili karıştırarak konuşuyor; bazı konuları Almanca, bazılarını Türkçe düşündüğünü fark ediyor. Görüşmede bu da tamamen doğal. Aklınıza önce hangi kelime geliyorsa onu kullanmanız yeterli; amaç kusursuz bir Türkçe değil, kendinizi rahat ifade edebilmek.

Bir de kültürel bağlam var. Aile içindeki beklentileri, "elâlem ne der" kaygısını, bayramlarda hissedilen boşluğu ya da memlekete dönüp dönmeme ikilemini ayrıca açıklamak zorunda kalmadan konuşabilmek, görüşmede zamanın asıl konuya ayrılmasını sağlıyor.

Gurbette sık konuşulan konular

Yurt dışında yaşayanlarla yaptığım görüşmelerde bazı temalar tekrar tekrar karşıma çıkıyor. Bunları yaşamak bir eksiklik değil; iki kültür arasında hayat kurmanın doğal parçaları:

• Aidiyet duygusu: "Burada yabancıyım, Türkiye'ye gidince de artık yabancıyım" hissi. Hiçbir yere tam ait olamamak.
• Uyum yorgunluğu: Yeni bir dil, yeni bir iş kültürü, bürokrasi ve sürekli "doğru yapıyor muyum" diye kendini kontrol etmek. Bu yük dışarıdan görünmese de insanı zamanla yoruyor.
• Geride kalanlar: Yaşlanan anne babadan uzakta olmanın suçluluğu, telefonla takip edilen hastalıklar, yetişilemeyen cenazeler, uzaktan yaşanan yas.
• Yalnızlık: Kalabalık bir şehirde bile derin bir bağ kuramamak, arkadaşlıkların yüzeyde kalması.
• Kuşaklar arası farklar: Orada doğup büyüyen çocuklarla ya da ebeveynlerle değerler üzerine yaşanan gerilimler.
• Çift ilişkisinde uyum: Taşınma kararını birlikte alan çiftlerde birinin daha kolay uyum sağlaması, diğerinin kendini geride kalmış hissetmesi.

Bu temaların çoğu tek başına değil, birbirine bağlı olarak ortaya çıkıyor. Örneğin iş yerinde kendini sürekli kanıtlama çabası, akşam eve dönüldüğünde paylaşacak kimse olmamasıyla birleşince yük katlanabiliyor. Bu yüzden görüşmelerde tek bir konuya değil, hayatın bütününe bakmaya çalışıyorum.

Bu duyguların bazıları zamanla kaygıya ya da süreklileşen bir çökkünlüğe dönüşebiliyor. Kaygının nasıl işlediğini merak ediyorsanız kaygı bozukluğu rehberine göz atabilirsiniz.

Neden destek bulmak zor olabiliyor?

Birçok kişi, yaşadığı ülkede anadilinde psikolojik destek bulmakta zorlandığını anlatıyor. Türkçe konuşan meslek insanına ulaşmak her şehirde kolay olmayabiliyor; sistemin nasıl işlediğini anlamak, randevu süreçleri ve resmî işlemler de ayrıca zaman alabiliyor. Bu koşullar kişiden kişiye ve ülkeden ülkeye çok değiştiği için genel bir tablo çizmek doğru olmaz.

Online görüşme bu noktada bir seçenek sunuyor, ama yaşadığınız ülkedeki imkânların alternatifi olarak değil, onlarla birlikte düşünülmesi gereken bir seçenek olarak. Bunu aşağıda sınırlar başlığında daha açık yazdım.

Online görüşme pratikte nasıl işliyor?

Sürecin genel işleyişini, gizlilik ve teknik ayrıntıları online psikolojik danışmanlık sayfasında ayrıntısıyla anlattım. Yurt dışından görüşenler için öne çıkan birkaç pratik nokta var:

Saat farkı

Görüşme saatini belirlerken bulunduğunuz ülkenin saatini birlikte hesaplıyoruz. Almanya ile Türkiye arasındaki fark yaz ve kış saati uygulamasına göre değişebiliyor; bu yüzden saati her iki tarafın yerel saatiyle birlikte yazmak karışıklığı önlüyor. Daha uzak ülkelerde, iki tarafa da uyan bir zaman aralığı bulmak için biraz daha planlama gerekiyor.

Bağlantı ve cihaz

Kararlı bir internet bağlantısı, kamerası ve mikrofonu çalışan bir cihaz yeterli. Görüşmeden birkaç dakika önce bağlanıp sesi ve görüntüyü kontrol etmek, ilk dakikaların teknik sorunlarla geçmesini önlüyor.

Sessiz ve güvenli bir ortam

Kalabalık bir evde, ince duvarlı bir apartmanda ya da ortak kullanılan bir dairede rahat konuşabileceğiniz bir yer bulmak zor olabiliyor. Kulaklık kullanmak dışarıdan duyulmayı büyük ölçüde azaltıyor. Bazı kişiler park edilmiş araçtan ya da işyerindeki boş bir odadan katılmayı tercih ediyor. Önemli olan, görüşme boyunca kimsenin duymayacağından emin olduğunuz bir yer.

İlk görüşmede neler konuşulduğunu merak ediyorsanız ilk görüşme nasıl olur yazısı bu soruya ayrıntılı yanıt veriyor. İlk görüşme online ya da yüz yüze fark etmeksizin benzer biçimde ilerliyor.

Bu desteğin sınırları

Online görüşmenin neler yapabildiğini anlatmak kadar neler yapamadığını da açıkça söylemek gerekiyor:

• Tanı ve ilaç: Psikolog tanı koymaz ve ilaç yazmaz. İlaç ya da tıbbi bir değerlendirme ihtiyacı varsa yaşadığınız ülkedeki bir hekime ya da psikiyatriste başvurmanız gerekir. Halihazırda orada bir hekimle çalışıyorsanız bunu ilk görüşmede konuşmamız sürecin tutarlılığı açısından önemli.
• Yerel sağlık sisteminin yerine geçmez: Türkiye'den yürütülen online psikolojik danışmanlık, yaşadığınız ülkedeki sağlık hizmetlerinin yerini tutmaz. Onlarla birlikte ya da onlara ek olarak düşünülmesi gereken bir destek.
• Bazı durumlar yüz yüze takip gerektirir: Belirtilerin ağırlaştığı, yakın takibin gerektiği durumlarda yaşadığınız yerde düzenli görülebileceğiniz bir destek daha uygun olabilir. Böyle bir tablo fark edersem bunu açıkça konuşuyorum.

Nasıl başlanır?

Online başlamak, ileride yüz yüze görüşme ihtimalini de dışarıda bırakmıyor. Tatil ya da aile ziyareti için İzmir'e geldiğinizde, dilerseniz bir görüşmeyi ofiste yapmak mümkün; süreç daha sonra online olarak devam edebiliyor.

Yazmak için hazır hissettiğinizde WhatsApp'tan ya da iletişim formundan kısa bir mesaj bırakmanız yeterli. Ne yaşadığınızı baştan uzun uzun anlatmanız gerekmiyor; bulunduğunuz ülkeyi ve size uygun saat aralığını yazmanız ilk planlama için yardımcı oluyor.

Gurbette yaşanan zorlukları "herkes yaşıyor, geçer" diye bir kenara koymak kolay. Bazen gerçekten geçiyor da. Ama uzun süredir aynı ağırlığı taşıdığınızı fark ediyorsanız, bunu kendi dilinizde, kendi kelimelerinizle konuşabileceğiniz bir alan açmak iyi bir başlangıç olabilir.

Sık sorulanlar