Hizmet
Yetişkinlerde dikkat ve odaklanma
Yapılacaklar listesi büyürken hiçbirine başlayamamak, işleri son ana bırakmak, önemli bir şeyi tam da hatırlamanız gereken anda unutmak. Bu sayfa bunlarla günlük hayatta nasıl baş edileceği üzerine — tanı ya da test üzerine değil.
Önce net olalım: tanı hekim işidir
DEHB tanısı yalnızca hekim tarafından konur. Psikolog olarak tanı koymuyorum, test sonucuna dayalı teşhis vermiyorum ve ilaç önermiyorum. Bunlar psikiyatri uzmanlığının alanına girer.
Benim çalıştığım alan şurası: dikkat, planlama ve düzeni sürdürme güçlükleri günlük hayatınızı zorluyorsa, bu zorlukla nasıl baş edeceğiniz üzerine birlikte çalışmak. Değerlendirme sürecinde psikiyatrik görüşün gerekli olduğunu düşünürsem bunu açıkça söyler ve yönlendirme yaparım.
Tanıdık geliyorsa
Bu konuda çalıştığım kişilerin anlattıkları büyük ölçüde benzeşiyor:
- Başlayamamak. İşin ne olduğunu biliyorsunuz, yapmak da istiyorsunuz, ama bir türlü başlayamıyorsunuz. Sonra son dakika paniğiyle bir gecede bitiriyorsunuz.
- Zamanı yanlış tahmin etmek. "On dakika sürer" dediğiniz iş iki saat alıyor. Randevulara sürekli geç kalıyor ya da çok erken gidiyorsunuz.
- Yarım kalan işler. Aynı anda beş şeye başlayıp hiçbirini bitirememek. Ev, masa, telefon — hepsi yarım kalmış işlerle dolu.
- Kayıp eşyalar. Anahtar, cüzdan, telefon. Her gün aynı arama.
- Yorucu bir zihin. Susmayan bir iç ses, bir konudan diğerine atlayan düşünceler, gece uykuya geçememe.
- Duygusal dalgalanma. Küçük bir aksilikte orantısız bir hayal kırıklığı, ardından kendini suçlama.
- Birikmiş suçluluk. "Herkes yapabiliyor, ben neden yapamıyorum" düşüncesi. Yıllar içinde bu düşünce kendi başına bir yük haline geliyor.
Bunların hiçbiri tembellik ya da umursamazlık göstergesi değil. Dikkat ve yürütücü işlev güçlükleri motivasyonla aynı şey değil — çoğu kişi ne yapması gerektiğini bilir ve gerçekten ister. Zorlanılan kısım başlatmak, sürdürmek ve düzeni korumaktır. "Daha çok çabala" önerisinin işe yaramamasının sebebi bu.
Görüşmelerde neler üzerinde çalışıyoruz
Genel verimlilik tavsiyeleri değil; dikkat güçlüğü yaşayan bir zihnin nasıl çalıştığını hesaba katan, uygulanabilir düzenlemeler.
İşe başlama eşiğini düşürmek
En zor kısım genellikle başlamak. Görevi başlanabilir hale getirmek, ilk adımı gülünecek kadar küçültmek ve başlangıcı tetikleyecek işaretler kurmak üzerine çalışıyoruz.
Zaman algısıyla çalışmak
Süreyi tahmin etmek yerine ölçmek. Ne kadar sürdüğünü gerçekten bilmek, plan yapmayı mümkün kılıyor. Zamanı görünür kılan yöntemler kuruyoruz.
Sistemi kişiye uydurmak
Karmaşık planlama sistemleri genellikle birkaç hafta sonra bırakılıyor. Sürdürülebilir olan, kişinin gerçekten kullandığı basit sistem. Sizinkini birlikte kuruyoruz.
Ortamı düzenlemek
İrade ile dikkat dağıtıcılarla savaşmak yerine ortamı baştan düzenlemek. Telefon, bildirim, çalışma alanı ve eşyalar için sabit yerler.
Erteleme döngüsünü kırmak
Ertelemenin altında çoğu zaman kaygı ya da mükemmeliyetçilik var. Kaçınılan kısmı bulup üzerinde çalışıyoruz — bu çoğu zaman sadece "plan yapmak"tan daha etkili.
İş hayatında baş etme
Toplantı notları, açık ofiste odaklanma, e-postaların birikmesi, çoklu görev talebi. İşyerinde uygulanabilir düzenlemeler.
İlişkilere yansıyan taraf
Unutulan sözler, yarım kalan ev işleri ve bunların ilişkide yarattığı gerilim. Karşı tarafın "umursamıyor" diye okuduğu şeyi açıklamak ve birlikte düzenleme kurmak.
Suçluluk ve özdeğer
Yıllardır biriken "yetersizim" inancı. Bu inanç çoğu zaman asıl yükün kendisi oluyor ve üzerinde ayrıca çalışmak gerekiyor.
Tanı konmuşsa: "peki şimdi ne olacak?"
Yetişkinlikte DEHB tanısı alan kişilerin çoğu benzer bir şey anlatıyor: önce büyük bir rahatlama ("demek tembel değilmişim"), hemen ardından bir boşluk. Değerlendirme süreci bitiyor, elde bir tanı ve belki bir ilaç düzeni kalıyor — ama günlük hayatın nasıl düzenleneceği kısmı çoğu zaman boş kalıyor.
Tanı bir açıklama sunar, bir kullanım kılavuzu sunmaz. Sabah evden çıkarken nelerin unutulmayacağı, işe nasıl başlanacağı, faturaların nasıl takip edileceği, eşinizle tekrar eden tartışmanın nasıl değişeceği — bunlar ayrıca çalışılması gereken şeyler.
Görüşmelerde yaptığımız şey tam olarak bu: tanının işaret ettiği güçlükleri, sizin hayatınızın somut koşullarında işleyen düzenlemelere çevirmek.
İlaç kullanıyorsanız
Psikiyatrik takip ve psikolojik danışmanlık birlikte yürüyebilir ve birbirini destekler. İlaç düzeninize ilişkin kararlar hekiminize aittir; ben bu konuda değişiklik öneremem. Görüşmelerde ilacın kapsamadığı tarafla — beceriler, alışkanlıklar, sistemler ve bunların etrafındaki düşüncelerle — çalışıyoruz.
Dikkat güçlüğü her zaman DEHB anlamına gelmez
Odaklanamamanın başka sebepleri de olabiliyor ve bunları ayırt etmek önemli:
- Kaygı. Zihin tehdit taradığında dikkat başka yere ayrılmaz. Yoğun kaygı odaklanmayı doğrudan zorlaştırır.
- Depresif duygu durum. İsteksizlik ve yorgunluk dikkat güçlüğü gibi görünebilir.
- Uyku sorunları. Süregelen uykusuzluk dikkati belirgin biçimde etkiler.
- Tükenmişlik ve uzun süreli yoğunluk.
- Tıbbi sebepler. Tiroid işlevleri ve bazı vitamin eksiklikleri gibi durumlar. Bunların değerlendirilmesi hekim işidir.
İlk görüşmelerde tabloyu birlikte anlamaya çalışıyoruz. Tıbbi bir değerlendirme gerektiğini düşünürsem bunu açıkça söylüyorum.
Sıkça sorulanlar
DEHB tanısı koyabiliyor musunuz?
Hayır. DEHB tanısı yalnızca hekim tarafından, psikiyatrik değerlendirme sonucunda konur. Psikolog olarak tanı koymuyor, test sonucuna dayalı teşhis vermiyorum. Yaptığım şey, dikkat ve organizasyon güçlüklerinin günlük hayatta yarattığı zorluklarla baş etme üzerine çalışmak ve gerektiğinde psikiyatriste yönlendirmek.
Tanı kondu, ilaç kullanıyorum. Danışmanlığın ayrıca faydası olur mu?
Birçok kişi için olabiliyor. İlaç düzeni dikkatin kendisine yönelik bir düzenleme sağlarken, plan yapma, işleri başlatma, zamanı tahmin etme ve düzeni sürdürme gibi beceriler ayrıca çalışılabilen alanlar. İlacınıza ilişkin kararlar hekiminize aittir.
Tanım yok ama kendimi bu anlatılanlarda buluyorum, gelebilir miyim?
Evet. Tanı olsun ya da olmasın, dikkat ve organizasyon güçlükleri günlük hayatı zorluyorsa üzerinde çalışılabilir. Değerlendirme sürecinde psikiyatrik görüşün gerekli olduğunu düşünürsem bunu size söyler ve yönlendirme yaparım.
Bu bir motivasyon veya disiplin sorunu değil mi?
Dikkat ve yürütücü işlev güçlükleri motivasyon eksikliğiyle aynı şey değildir. Çoğu kişi ne yapması gerektiğini bilir ve gerçekten ister; zorlanılan kısım başlatmak, sürdürmek ve düzeni korumaktır. "Daha çok çabala" önerisi bu yüzden işe yaramaz.
Ne kadar sürede fark görürüm?
Küçük düzenlemelerin etkisi genellikle erken hissediliyor; kalıcı bir sistemin oturması ise zaman alıyor. Önemli olan hızlı değil, sürdürülebilir bir şey kurmak — çünkü bu alanda en sık yaşanan şey, birkaç hafta işleyen bir sistemin sonra tamamen bırakılması.
Online görüşme bu konuda işe yarıyor mu?
Evet, hatta bazı avantajları var: kendi çalışma ortamınızda olduğunuz için düzenlemeleri doğrudan orada kurabiliyoruz. Online süreç sayfasına bakabilirsiniz.
Dağınıklıkla baş etmek öğrenilebilir
Tanınız olsun ya da olmasın, günlük hayatınızı zorlaştıran şeyler üzerinde çalışabiliriz.
WhatsApp'tan yazın